Van diagnose naar dialoog: twee zorgverleners over anders werken met ouderen

In de spreekkamer van klinisch geriater Dagmar Koenjer en Praktijkondersteuner Ouderen Marlies Koelewijn draait het niet meer alleen om diagnoses en behandelplannen. Steeds vaker gaat het over wat ouderen houvast geeft, wat hun leven betekenisvol maakt en waar zij op hopen. Juist bij kwetsbare ouderen blijkt die andere insteek onmisbaar voor goede, mensgerichte zorg.

Door oplossingsgericht te werken, veranderde hun manier van kijken én van luisteren. Gesprekken werden menselijker, lichter en betekenisvoller. In dit artikel vertellen Dagmar en Marlies hoe die verschuiving van diagnose naar dialoog hun werk verdiept en wat dat betekent als je met ouderen werken.

Van problemen naar hoop en mogelijkheden

Klinisch geriater Dagmar Koenjer is bekend met het medisch model: zoeken naar oorzaken, diagnoses stellen, behandelplannen maken. “Als klinisch geriater ben ik al wel opgeleid om meer te doen dan het medische model, we leveren maatwerk en zijn opgeleid om holistisch te kijken. Maar desondanks merkte ik dat ik mijn patiënten vaker meer wilde bieden.”

“Bij ouderen is er zelden één duidelijke vraag of probleem,” vertelt ze. “Ik merkte dat waar ik als arts goed in ben, niet altijd even goed aansluit bij wat iemand echt nodig heeft.”

Tijdens de verdiepingstraining ‘Oplossingsgericht werken met Ouderen’ ontdekte ze hoe krachtig het is om vragen te stellen over iemands veerkracht. Wanneer ze vroeg: “Wat heeft u de vorige keer geholpen toen het ook moeilijk was?” bleek het gesprek zich te openen. “Je doet meteen een beroep op wat iemand zelf al in huis heeft,” zegt ze. Wat opviel: ouderen wisten vaak precies welke stappen hen eerder geholpen hadden en dat gaf richting.

Door deze manier van vragen stellen verschoof de focus in haar consulten. Dagmar merkte dat ze niet alleen beter begreep wat iemand nodig had, maar ook dat de doelen realistischer werden. “We leggen minder nadruk op onmogelijkheden en meer op wat iemand wél kan,” vertelt ze. De gesprekken werden lichter en minder beladen, ook voor haarzelf. En ze ervaart meer ruimte om als arts naast de mens te staan, in plaats van alleen naar de patiënt te kijken.

“Deze aanpak is óók erg geschikt voor zorgmedewerkers in de tweede lijn, zowel artsen als verpleegkundigen en paramedici. We hebben allemaal te maken met ouderen met complexe co-morbiditeit.” – Dagmar Koenjer

Dagmar ziet bovendien veel potentie voor de tweede lijn: “De training is nu nog vooral gericht op de eerste lijn. Ik denk dat deze aanpak óók erg geschikt is voor zorgmedewerkers in de tweede lijn, zowel artsen als (gespecialiseerd) verpleegkundigen en paramedici in het ziekenhuis. Vrijwel alle zorgmedewerkers hebben te maken met ouderen met complexe co-morbiditeit. Dan is het heel mooi om naast het probleemgerichte denken ook deze oplossingsgerichte manier van denken en werken in je arsenaal te hebben.”

In de huisartsenpraktijk ontstaat ruimte voor wat wel lukt

Marlies Koelewijn, POH-Ouderen, werkt in een huisartsenpraktijk waar ze al langer bezig zijn met oplossingsgericht werken. Ze was bang dat de training vooral herhaling zou zijn, maar dat viel mee – en áls er herhaling was, pakte dat positief uit. De training gaf haar nieuwe handvatten. “Ouderen hebben een bak aan ervaring. Door te vragen naar wat eerder wél lukte, krijg je direct een ander gesprek.”

Een inzicht dat haar bijzonder raakte, was het beeld van het ‘laatste hoofdstuk’ van iemands leven. Door ouderen te vragen wat zij nog zouden willen vertellen in dat hoofdstuk, veranderde het gesprek van toon. Ineens gaat het niet meer over verlies, maar over verlangen: een rondje door het dorp, weer meedoen met de kaartavond of genoeg energie hebben om de kleinkinderen te zien. “Het nodigt uit om er positief naar te kijken,” zegt ze.

De vraag “Waar hoopt u op?” is een krachtige ingang. “Je ziet dat mensen meer gaan nadenken.” – Marlies Koelewijn

Marlies merkte bovendien dat de aanpak meteen doorwerkte in haar spreekkamer. De vraag “Waar hoopt u op?” bleek een krachtige ingang. “Je ziet dat mensen meer gaan nadenken,” vertelt ze. Het vraagt soms geduld, de kunst is om niet te snel in te vullen of op te lossen. “Op je handen zitten”, noemt ze dat. Maar juist dan komen vaak de meest waardevolle antwoorden.

Ook bij ouderen met dementie blijkt de oplossingsgerichte aanpak verrassend effectief. Door terug te grijpen op wie iemand vroeger was en wat hem of haar energie gaf, ontstaan vaak ideeën die gedrag beter verklaren en gedragspatronen doorbreken. Binnen de praktijk krijgt oplossingsgericht werken nu een vaste plek, onder andere in de jaarlijkse ‘week van oplossingsgericht werken’. “Het geeft plezier voor zowel patiënt als zorgverlener,” zegt Marlies. “Je voelt dat het klopt.”

Wat deze manier van werken doet

De verhalen van Dagmar en Marlies laten zien hoe de oplossingsgerichte aanpak werkt in een vaak ingewikkeld zorgproces. Door te vertrekken vanuit hoop, verlangen en veerkracht krijgen ouderen meer regie, ook als ze kwetsbaar zijn. En vooral: het werkt meteen. Een paar andere vragen kunnen het verschil maken, zowel voor de oudere als voor de zorgverlener die naast hem staat.

Wat zorgverleners ervan vinden

Wat deelnemers teruggeven na de training Oplossingsgericht werken met ouderen:

• Gesprekken worden lichter, ook als de problematiek zwaar is.
• Je komt sneller tot de kern van wat iemand echt belangrijk vindt.
• Doelen voelen realistisch én motiverend – voor oudere én mantelzorger.
• Je ervaart meer werkplezier.

De aanpak is niet zweverig of ingewikkeld, maar heel concreet en praktisch. Je krijgt taal en tools die je de volgende dag al in je consulten kunt inzetten.

Zelf ervaren hoe dit werkt?

In de eendaagse verdiepingstraining ‘Oplossingsgericht werken met ouderen’ leer je hoe je dit gedachtegoed toepast in de dagelijkse praktijk van de ouderenzorg – ook bij kwetsbaarheid, dementie of complexe zorgsituaties. De training is geschikt voor alle professionals in de ouderenzorg.

Ook mogelijk: incompany-trainingen, afgestemd op de praktijk van jouw team. Interesse? Stuur een mailtje naar ogw@mura.nl.