Sociale verbondenheid: tijd voor een vaste plek in de zorg

“Het is zó fijn als iemand echt snapt in wat voor storm je zit. Zonder lotgenoten en naasten is het echt een levende hel.” Deze woorden van een patiënt met uitgezaaide longkanker laten zien hoe groot de impact van sociale steun is. Toch krijgt sociale verbondenheid in de zorg nog te weinig aandacht. Tijd om dat te veranderen.

In een zorgstelsel dat sterk gericht is op het individu, pleit de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving in een recent uitgebracht adviesrapport ‘Gezond Verbonden’  voor meer ruimte voor relaties, netwerken en gemeenschappen. Wat betekent dat voor jou als zorgverlener?

Sociale steun werkt twee kanten op

Mensen zijn sociale wezens. Contact met anderen helpt bij herstel, vergroot veerkracht en vermindert gezondheidsrisico’s. Wie zich gesteund voelt, staat vaak sterker in het omgaan met ziekte of tegenslag.

Opvallend is: niet alleen het ontvangen van steun doet ertoe. Ook het geven van steun heeft positieve effecten. Mensen die zich inzetten voor anderen, voelen zich meer verbonden, ervaren meer zingeving en ontwikkelen een sterker gevoel van eigenwaarde.

Toch ligt in onze samenleving de nadruk vaak op zelfredzaamheid en autonomie. Problemen worden snel individueel benaderd, terwijl ze in de praktijk vaak nauw samenhangen met iemands sociale omgeving.

De eerste lijn als sleutelplek

Juist in de eerste lijn zie je dagelijks hoe gezondheid en sociale omstandigheden met elkaar verweven zijn. Eenzaamheid, mantelzorgbelasting, stress of financiële zorgen komen regelmatig ter sprake – soms expliciet, vaak tussen de regels door.

Dat maakt de eerste lijn bij uitstek een plek waar sociale verbondenheid versterkt kan worden. Dat kan op verschillende manieren:

• Vraag door naar het netwerk
  Heb oog voor de mensen om je patiënt heen. Wie zijn belangrijk? Op wie kan iemand terugvallen?
• Betrek naasten actief
  Door familieleden en mantelzorgers te betrekken, versterk je het zorgnetwerk rondom de patiënt.
• Verwijs warm door
  Leg actief de verbinding met welzijnsorganisaties, buurtinitiatieven of ontmoetingsplekken waar mensen anderen kunnen ontmoeten.
• Faciliteer nieuwe netwerken
  Denk aan groepszorg, lotgenotencontact of gezamenlijke spreekuren rond een thema.

Kleine stappen in het gesprek kunnen zo grote effecten hebben op iemands draagkracht.

Wat kan Mura hierin betekenen?

Ook Mura en haar samenwerkingspartners zetten in op het versterken van sociale steun in de regio. Dat gebeurt onder meer door:

• Sociale steun te verankeren in regioplannen
  In verschillende regionale samenwerkingen is aandacht voor sociale cohesie en mentale veerkracht.
• Groepszorg te ondersteunen
  Bijvoorbeeld via Centering Zwangerschap (zie kader) binnen coalities Kansrijke Start in Ede, Veenendaal en Culemborg.
• De verbinding met het sociaal domein te versterken
  Met initiatieven zoals Welzijn op Recept, waarbij patiënten worden verwezen naar activiteiten rond ontmoeting, sport of cultuur.
• Praktijken te ondersteunen in de dagelijkse praktijk
  Denk aan het werken met Positieve Gezondheid, gesprekstools of nieuwe zorgpaden waarin sociale factoren een vaste plek krijgen.

De boodschap is helder: gezondheid ontstaat niet alleen in de spreekkamer, maar ook in huiskamers, buurthuizen en netwerken van mensen om ons heen. Door daar oog voor te hebben, kun je als zorgverlener het verschil maken – soms met één extra vraag, soms met een warme doorverwijzing.

Meer informatie?

Zie jij kansen om sociale verbondenheid meer ruimte te geven in jouw praktijk of organisatie? En kun je daar ondersteuning bij gebruiken? Neem dan gerust contact op met Ellen Selten.

Bron: Gezond Verbonden. Werken aan sociale verbondenheid in een geïndividualiseerd zorgstelsel. Raad voor Volksgezondheid & Samenleving, 19 januari 2026, RVS-2026-01, Den Haag: RVS