De beweging is duidelijk: Welzijn op Recept groeit door naar Sociaal Verwijzen. Geen nieuwe hype, maar een logische volgende stap. Met deze aanpak worden eerstelijnszorg en sociaal domein op een laagdrempelige manier met elkaar verbonden, zodat mensen met psychosociale problemen op de juiste plek terechtkomen en de inzet van zorg afneemt. Wat betekent dat voor jou als zorgverlener of professional in het sociaal domein?
Dit artikel maakt deel uit van een reeks over de basisfunctionaliteiten uit het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA): wat ze zijn, wat ze betekenen voor de dagelijkse praktijk van zorg en sociaal domein en welke goede voorbeelden er al zijn in de regio.
In deze bijdrage staat Sociaal Verwijzen centraal: van landelijke handreiking naar regionale samenwerking en praktische toepassing. De samenhang tussen alle akkoorden lees je hier.
Van interventie naar werkwijze
Welzijn op Recept kennen we als een bewezen interventie: een huisarts verwijst een patiënt naar een welzijnscoach, die samen kijken naar wat passende ondersteuning is. Sociaal Verwijzen gaat een stap verder. Het is geen losse interventie, maar een bredere aanpak en samenwerkingsstructuur. Sociaal verwijzen richt zich op mensen met psychosociale klachten die niet (alleen) medisch op te lossen zijn. Door deze mensen naar passend aanbod in de sociale basis te begeleiden, wordt voorkomen dat zij onnodig in de zorg blijven hangen.
De kern:
- Het draait om structurele samenwerking en afspraken in de regio.
- Niet alleen de huisarts verwijst, maar meerdere eerstelijnszorgverleners (zoals praktijkondersteuner, wijkverpleegkundige, fysiotherapeut).
- Er komt een professional met een bredere brugfunctie binnen het sociaal domein.
Basisfuncionaliteiten voor samenwerking tussen zorg en sociaal domein
In het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) is sociaal verwijzen benoemd als basisfunctionaliteit; een minimale, landelijk afgesproken manier van samenwerken op het snijvlak van zorg en sociaal domein. Recent verschenen de eerste handreikingen voor deze basisfunctionaliteiten. Zo ook voor Sociaal Verwijzen. De handreiking helpt je om de basisfunctionaliteiten in de eigen regio en gemeente verder vorm te geven.
Wat verandert er voor de praktijk?
De grootste verandering zit niet in wat we doen, maar in hoe we het organiseren. Sociaal Verwijzen wordt onderdeel van de basis van samenwerken tussen zorg en sociaal domein en daarmee ook van de dagelijkse praktijk. De aanpak volgt een duidelijke keten van signaleren in de eerste lijn, via een warme overdracht naar de brugfunctionaris die de inwoner ondersteunt met gesprekken vanuit een brede blik, vraagverheldering en waar nodig toeleiding richting passend aanbod in het sociaal domein/de sociale basis. Het verschil? Dit proces wordt vastgelegd en herhaalbaar gemaakt in de regio.
Van losse contacten naar vaste afspraken
ROS’en (Regionale Ondersteuningsstructuren, zoals Mura) hebben al veel ervaring met de inrichting van welzijn op recept en sociaal verwijzen. Wij weten: Sociaal Verwijzen werkt pas echt als je het goed organiseert en borgt. Sociaal Verwijzen is geen losse interventie, maar een vaste werkwijze die vraagt om een stevige basis én duidelijke samenwerking in de praktijk: het werkt pas echt als professionals elkaar kennen en makkelijk weten te vinden, en er een heldere verwijsroute is met duidelijke afspraken over wie wat doet en hoe wordt teruggekoppeld. Een actieve kartrekker en een brede blik op de doelgroep maken het verschil: hoe zichtbaarder, eenvoudiger en relevanter de aanpak in de praktijk is, hoe vaker professionals hem benutten en hoe groter de impact voor inwoners.
Regionale samenwerking in Rivierenland
In Rivierenland vervult Mura deze rol als regionale projectleider voor de samenwerking rondom Welzijn op Recept / Sociaal Verwijzen. We bouwen voort op wat er al is. Welzijn op Recept vormt daarbij een belangrijke basis, veel professionals en netwerken weten elkaar lokaal al goed te vinden. Tegelijk zie je dat het nog sterk per gemeente verschilt hoe inwoners binnenkomen -veelal via de huisarts-, hoe en naar wie ze worden doorgeleid, en dat de aanpak vaak leunt op tijdelijke afspraken. Samen maken we nu de beweging naar één herkenbare en structurele aanpak, met gezamenlijke verantwoordelijkheid van zorg, sociaal domein en gemeenten, zodat sociaal verwijzen voor iedere inwoner vanzelfsprekend wordt. Daarbij wordt goed gekeken naar de samenhang en afstemming met andere ontwikkelingen in de regio, zoals het mentaal gezondheidsnetwerk (MGN) of de hechte wijkverbanden en het regionale eerstelijns samenwerkingsverband (RESV).
Inspiratie uit de regio: Welzijn op Recept Plus
Een mooi voorbeeld van de doorontwikkeling naar sociaal verwijzen is Welzijn op Recept Plus in de Gelderse Vallei. Welzijn op Recept Plus is voor inwoners met complexere of meervoudige problematiek die onvoldoende geholpen zijn met het reguliere traject: er is geen limiet op het aantal contacten of de doorlooptijd, waardoor meer tijd en ruimte ontstaat om de situatie in volle breedte te begrijpen en stap voor stap passende ondersteuning te organiseren. De inwoner heeft één vast aanspreekpunt dat de weg kent in zorg, welzijn en sociaal domein en helpt de regie terug te krijgen. Dit leidt naar verwachting tot het voorkomen van verergering van problemen, meer eigen regie en gezondheidsvaardigheden, minder druk op zorg en sociaal team en meer handelingsperspectief voor professionals doordat de samenwerking tussen medisch en sociaal domein sterker wordt. Dat is winst voor iedereen: zowel voor patiënten als voor zorgprofessionals.
De rol van de ROS
De beweging naar sociaal verwijzen vraagt om regie en verbinding. Precies daar ligt de rol van de ROS. In de praktijk zien we dat Mura en andere ROS’en:
- ondersteunen bij leren, verbeteren en opschalen;
- partijen bij elkaar brengen (zorg, gemeenten, welzijn, GGD, verzekeraar);
- helpen bij het maken van regionale afspraken en werkagenda’s;
- de vertaalslag maken van beleid naar uitvoering.
Tot slot: wat vraagt dit van jou?
Sociaal Verwijzen is geen compleet nieuw concept. Het vraagt vooral om:
- het gesprek blijven voeren over meer dan medische klachten;
- weten wanneer en naar wie je verwijst;
- samenwerken met partners in je netwerk.
En misschien wel het belangrijkste: blijven kijken naar wat iemand écht nodig heeft om verder te komen.
Meer weten of aan de slag? Neem contact op met Anne-Marie Winkelman.
Lees meer over de samenhang tussen alle akkoorden in ons artikel Van akkoorden naar praktijk: wat betekenen IZA, AZWA en alles eromheen voor jouw werk?.
