Ruim 100 verkennende gesprekken staan op de teller in de Gelderse Vallei. Een mooie mijlpaal, maar belangrijker zijn de ervaringen achter deze gesprekken. Inwoners voelen zich gehoord, krijgen ruimte om hun verhaal te vertellen en ontdekken wat zij zelf, samen met hun omgeving en met passende ondersteuning, weer kunnen oppakken. Weet ook dat die mijlpaal niet vanzelf is ontstaan: in een vastzittend complex systeem vraagt het opbouwen van een nieuwe werkwijze veel inzet, afstemming en doorzettingsvermogen van alle betrokkenen.
Tijdens het verkennend gesprek kijken drie Wegwijzers samen met de inwoner naar wat er speelt. Een professional uit de ggz, een professional uit het sociaal domein en een ervaringsdeskundige brengen ieder hun eigen perspectief mee. Niet de diagnose of een mogelijke verwijzing staat centraal, maar de mens en de vraag: wat heb jij nodig om verder te kunnen?
De kracht van drie perspectieven
Uit een evaluatie onder de Wegwijzers blijkt dat juist de combinatie van verschillende perspectieven veel oplevert. De aanwezigheid van een ervaringsdeskundige zorgt vaak voor een open en gelijkwaardig gesprek. Professionals hoeven niet direct een antwoord of oplossing te geven, maar kunnen samen met de inwoner breder onderzoeken wat er nodig is.
Dat ziet ook Joris Franssen, zorgbemiddelaar bij RIBW, terug in de gesprekken: “Je ziet mensen tijdens het gesprek weer opleven. Ze krijgen zin om iets aan te pakken en zichzelf weer te activeren.” Volgens hem zit de impact vooral in de combinatie van drie perspectieven.
Ook Astrid van der Stelt, ervaringsdeskundige bij Ixta Noa, benadrukt hoe belangrijk die brede blik en de ruimte is: “Mensen voelen zich gehoord. Er is echt aandacht voor wat er aan de hand is en voor wat iemand nodig heeft.” Juist doordat er wat langer wordt stilgestaan bij het verhaal van de inwoner, ontstaan volgens haar nieuwe ideeën en mogelijkheden.
Die openheid is ook voor naasten en andere betrokkenen waardevol. Meerdere perspectieven en oplossingen worden verkend. Dat helpt niet alleen de inwoner, maar geeft ook de mensen om de inwoner heen meer inzicht en handvatten.
Femke ter Horst, maatschappelijk werker bij Stimenz, herkent dat: “Inwoners kunnen hun verhaal doen en samen verkennen wat er speelt en wat helpend kan zijn.”
Case Verkennend gesprek: de resultaten in Ede en Veenendaal
Kaderhuisarts GGZ Mayke de Vreugd, zorgmanager Boukje Roumen (Pro Persona) en programmamanager Ellen Poolman (gemeente Ede) vertellen hoe zorg en sociaal domein elkaar vinden in de Wegwijzers Mentale Gezondheid. En wat de resultaten daarvan zijn in Ede en Veenendaal. Naar de case
Erkenning én weer iets kunnen doen
Inwoners bepalen tijdens het gesprek zelf waarover zij willen spreken. Uit de evaluaties blijkt dat het gesprek zelf vaak al veel betekent. Een inwoner vertelt: “Erg fijn, de combinatie van erkenning én actie ondernemen. En ook de rust die deze mensen uitstraalden en het respect voor mij en mijn omgeving.”
De adviezen na het gesprek lopen uiteen. Soms wordt ondersteuning vanuit het sociaal domein ingezet, zoals maatschappelijk werk, ambulante begeleiding of Welzijn op Recept. Soms gaat een inwoner met het eigen netwerk aan de slag of worden activiteiten opgepakt die bijdragen aan herstel, zingeving en contact met anderen.
Dat de adviezen ook daadwerkelijk beweging op gang kunnen brengen, blijkt uit de reactie van een deelnemer: “Ik heb mensen verzameld met vergelijkbare passies en hobby’s en een groep opgericht om regelmatig samen dingen te ondernemen.”
Het gesprek maakt zichtbaar wat iemand nu al kan doen, welke sterke kanten er zijn en wat kan helpen om het dagelijks leven weer draaglijker of betekenisvoller te maken.
Astrid zag bijvoorbeeld hoe een inwoner, ondanks fysieke beperkingen, opnieuw mogelijkheden ontdekte om naar buiten te gaan en vrijwilligerswerk te doen. Niet alles kon meer, maar er bleken nog wel kwaliteiten en mogelijkheden te zijn waarop hij kon voortbouwen.
Meer regie voor de inwoner
Wegwijzers horen soms terug dat inwoners met de adviezen aan de slag gaan. Femke vertelt dat inwoners die naderhand zijn gesproken positief waren en stappen hebben gezet.
Astrid merkt dat het gesprek ook helpt om verwachtingen bij te stellen. Zo dacht een inwoner dat er iemand zou komen die zou bepalen wat hij moest doen. “Door daarover te praten, ontstond ruimte om zelf keuzes te maken. Hij kon ondersteuning proberen en ook weer stoppen als het niet passend voelde.”
Belangrijk daarbij is dat de inwoner zelf de regie houdt. Dat is een belangrijk uitgangspunt van het verkennend gesprek: professionals nemen het niet over, maar helpen inwoners om hun eigen mogelijkheden en keuzes te zien.
Werk je aan mentale gezondheid in Gelderse Vallei of Rivierenland? Kom dan naar het Avondcongres Mentale gezondheid: doen wat werkt! op 23 november.
Hier krijg je praktische voorbeelden, inspirerende praktijkverhalen en concrete handvatten waarmee je morgen zelf aan de slag kunt. Geen praatcongres, maar een bijeenkomst waarin professionals leren van wat werkt in de praktijk en zelf aan de slag gaan!
Samen leren over de grenzen van domeinen
Het verkennend gesprek levert ook professionals nieuwe kennis en contacten op. Wegwijzers leren steeds beter welk aanbod beschikbaar is buiten hun eigen domein of organisatie. Ze ontdekken samen wat mogelijk is en weten netwerkpartners sneller te vinden.
Voor professionals die vanuit een specialistische functie werken, biedt het gesprek de kans om breder te kijken. Andersom krijgen professionals uit het sociaal domein meer inzicht in ggz-vraagstukken en de grenzen daarvan.
Joris ziet dat de samenwerking binnen de teams belangrijk is: “We zijn goed op elkaar ingespeeld. Elk groepje heeft een eigen manier, maar de basis is hetzelfde.” Daardoor ontstaat volgens hem een echt gesprek, zonder vragenlijst of interview, en dat merkt de inwoner ook.
Blijven ontwikkelen
De ervaringen zijn positief, maar roepen ook nieuwe vragen op. Hoe kunnen we een bredere doelgroep bereiken die baat kan hebben bij een Verkennend Gesprek en daardoor mogelijk nieuwe perspectieven en oplossingen ontdekt? En hoe zorgen we voor realistische verwachtingen bij mensen met complexe hulpvragen, dat zij tijdens een verkennend gesprek misschien wel gehoord worden maar dat we niet opvolgen en borgen?
Tegelijkertijd vraagt deze ontwikkeling tijd, aandacht en doorzettingsvermogen. De eerste periode stond in het teken van pionieren: samen zoeken naar een nieuwe manier van werken, over organisatiegrenzen heen. Dat is gelukt dankzij de grote inzet van de betrokken organisaties en professionals. Daarbij bleek ook hoeveel tijd en energie nodig is om de randvoorwaarden goed te organiseren. Transformeren binnen een systeem dat op onderdelen vastzit, vraagt meer dan een goed idee alleen: het vraagt samenwerking, vasthoudendheid en ruimte om samen te leren.Daarnaast is het belangrijk dat huisartsen en praktijkondersteuners goed weten wat inwoners van het gesprek kunnen verwachten. Het verkennend gesprek is geen manier om een wachtlijst te verkorten of een behandeling te regelen. Het biedt wél een laagdrempelige mogelijkheid om samen breder te kijken, andere opties te verkennen en te ontdekken wat iemand in het hier en nu kan helpen.
Juist daarin ziet Femke de waarde van het verkennend gesprek: “Zonder het verkennend gesprek ontneem je inwoners de kans om laagdrempelig in gesprek te gaan en samen andere mogelijkheden te verkennen.” Ook als de problematiek heftig is, kan iemand zich gezien voelen en kan er soms al iets worden gedaan.
Dit najaar ook in Wageningen
De ervaringen in Ede, Veenendaal en Renswoude vormen een waardevolle basis voor de verdere ontwikkeling van de Wegwijzers Mentale Gezondheid. Dit najaar starten de verkennende gesprekken ook in Wageningen.
Daarmee krijgen meer inwoners, huisartsen en samenwerkingspartners de mogelijkheid om mentale klachten vanuit verschillende perspectieven te bekijken. Niet direct vanuit de vraag welke zorg of behandeling nodig is, maar vanuit de vraag wat iemand helpt om weer verder te kunnen.
Na ruim 100 gesprekken wordt één ding steeds duidelijker: een goed gesprek kan beweging brengen. Door zonder oordeel te luisteren, samen breder te kijken en aan te sluiten bij wat voor de inwoner belangrijk is, ontstaan nieuwe mogelijkheden. Soms klein, soms groot, maar altijd met de inwoner aan het roer.
Meer weten?
Mura ondersteunt de betrokken organisaties in de coalitie Mentaal Vitaal bij de uitvoering en evaluatie van de Wegwijzers Mentale Gezondheid. Meer weten? Neem contact op met Suzan.
