Inwonerparticipatie als motor voor een sterke eerste lijn
In de zorg praten we vaak over samenwerking en passende zorg voor de patiënt of inwoner. Maar hoe kom je tot oplossingen die écht werken, duurzaam zijn én gedragen worden door iedereen die ermee te maken heeft? Voor Mura is het antwoord helder: inwonerparticipatie.
Inwonerparticipatie is geen te halen vinkje of mooie toevoeging, het is de manier waarop we samen de zorg verder brengen. In dit artikel leggen we uit hoe wij naar participatie kijken, welke vormen we gebruiken, hoe we het toepassen in onze projecten, en waarom dit past bij Mura.
Wat bedoelt Mura met participatie?
Wij zien participatie als het actief betrekken van inwoners, cliënten, patiënten, mantelzorgers bij het ontwerpen, verbeteren en vernieuwen van oplossingen voor gezondheid en zorg. Participatie is voor ons geen verplicht nummer of afvinklijstje, maar een uitgangspunt bij onze manier van werken. Want alleen wanneer inwoners, mantelzorgers en professionals samen aan tafel zitten, bouwen we aan toekomstbestendige zorg.
Participatie betekent dus: niet vóór mensen bedenken wat goed is, maar mét mensen ontwikkelen wat werkt. We onderscheiden daarbij drie vormen:
- Cliënten- of patiëntenparticipatie
Actieve betrokkenheid van cliënten/patiënten bij beslissingen over hun eigen zorg of over beleid, kwaliteit en organisatie van zorginstellingen. Denk aan een cliëntenraad bij een zorgorganisatie. - Inwonerparticipatie
Inwoners denken, beslissen of werken mee aan beleid, leefbaarheid, zorg en ondersteuning in de wijk of regio. Bijvoorbeeld in de vorm van een wijktafel waar inwoners meedenken over een gezonde wijk. - Sociale participatie
Aansluiten bij wat er al leeft en ontstaat in wijken, dorpen en gemeenschappen. In lijn met het gedachtegoed van overheidsparticipatie (vng.nl) draait het niet om inwoners die meedoen aan vooraf bedachte plannen, maar om professionals en organisaties die meebewegen met initiatieven van inwoners zelf.
Praktijkvoorbeeld – Beesd (zorgt) voor elkaar
Met Beesd (zorgt) voor elkaar wordt zorg en welzijn georganiseerd vanuit de gemeenschap zelf, waarbij professionals meebewegen en ondersteunen in plaats van sturen. Inwoners vinden hulp en ondersteuning letterlijk dichtbij, in het toekomstige gezondheidshuis op het Cingelplein. Zo ontstaat passende ondersteuning op pantoffel- en sneakerafstand, geworteld in het dagelijks leven van mensen. Lees hier meer over het initiatief.
Hoe past participatie binnen projecten in zorg en gezondheid?
Door inwoners, cliënten, mantelzorgers en professionals vroeg en betekenisvol te betrekken, sluiten oplossingen beter aan bij wat mensen écht nodig hebben. Wat samen wordt ontworpen, wordt sneller gedragen, beter uitgevoerd en duurzaam geborgd. Tegelijk verbindt participatie zorg met het sociale domein, welzijn en informele netwerken, waardoor brede gezondheid centraal komt te staan en niet alleen het zorgaanbod.
Die manier van werken vraagt om structuur, duidelijkheid en professionele begeleiding. Daarom zet Mura participatie gericht en praktisch in binnen projecten, altijd passend bij de fase, het vraagstuk en de doelgroep. Dat doen we op zes manieren:
- Cliënten- en inwonersparticipatie
Ten eerste faciliteert Mura cliënten- en inwonersparticipatie bijvoorbeeld via klankbordgroepen, inwonerspanels of co-creatiesessies. Inwoners en cliënten denken niet alleen mee, maar leveren ook input in de ontwerp- en testfase van nieuwe oplossingen, zodat beleid en praktijk beter op elkaar aansluiten. - Versterking van professionele participatie
Daarnaast versterkt Mura professionele participatie. De transformatie van de eerste lijn lukt alleen als zorgprofessionals mede‑eigenaar zijn van de verandering. Via co-creatiesessies, living labs en netwerken per discipline brengen we praktijkervaringen samen en vertalen die naar werkbare oplossingen. - Vaste plek voor mantelzorgers en naasten
Ook mantelzorgers en naasten krijgen een vaste plek in projecten. Zeker bij thema’s als reablement, chronische aandoeningen en ouderenzorg is hun perspectief essentieel. - Integreren van sociale en maatschappelijke participatie
Een vierde manier is het integreren van sociale en maatschappelijke participatie. Gezondheid gaat over meedoen in de samenleving. Daarom verbindt Mura zorgprojecten aan bestaande initiatieven in wijken en dorpen, zoals welzijnsactiviteiten, beweeginitiatieven of vrijwilligersnetwerken. Zo wordt sociale participatie zelf onderdeel van de oplossing. - Inzet van digitale participatievormen
Om drempels te verlagen zet Mura ook digitale participatievormen in, zoals korte online raadplegingen of digitale focusgroepen. Dit maakt meedoen mogelijk voor mensen die niet altijd fysiek aanwezig kunnen zijn en vergroot het bereik. - Niveau’s van participatie
Tot slot werkt Mura expliciet met heldere participatietreden: van informeren en raadplegen tot co-creatie en meebeslissen. Per project maken we vooraf duidelijk welke rol deelnemers hebben en hoe hun inbreng wordt gebruikt. Dat voorkomt teleurstelling en vergroot het vertrouwen.
Drie voorbeelden uit de praktijk
- Klankbordgroep en workshops Proactieve Zorgplanning (PZP)
Binnen het project PZP worden inwoners op verschillende manieren betrokken. Zo brengen we ervaringskennis van cliënten samen en benutten die bij het verbeteren van beleid en praktijk rond proactieve zorgplanning. - Ervaringsdeskundigen bij Wegwijzers GGZ
In projecten rond kwetsbaarheid en toegang tot ondersteuning werken we met ervaringsdeskundigen. Zij helpen signalen uit de leefwereld zichtbaar te maken en vertalen wat nodig is naar professionals en beleidsmakers. - Onderzoek als participatie-instrument
In onderzoeken zoals Dagactiviteiten voor mensen met dementie en Vroegsignalering van kwetsbaarheid bij ouderen haalt Mura ervaringen op uit de praktijk. De opbrengst laat zien wat werkt, waar knelpunten zitten en hoe samenwerking en zichtbaarheid in de wijk versterkt kunnen worden.
Participatie: hoe niet – en hoe dan wél
Op basis van onze kennis en ervaring onderscheiden we 10 werkzame principes voor inwonerparticipatie [1]:
| Hoe NIET | Hoe dan WÉL |
| 1. Participatie starten als het plan al (bijna) af is | 1. Inwoners en professionals vroegtijdig betrekken, wanneer inbreng nog echt invloed heeft |
| 2. Onduidelijk zijn over rol, invloed en verwachtingen | 2. Vooraf helder maken: wat staat vast, wat ligt open en hoe wordt input gebruikt |
| 3. Altijd dezelfde “usual suspects” aan tafel | 3. Bewust en inclusief werven, met extra aandacht voor minder gehoorde groepen |
| 4. Inwoners vragen mee te denken over complexe beleidsvraagstukken | 4. Vorm en taal aanpassen aan de doelgroep: concreet, herkenbaar en begrijpelijk |
| 5. Participatie inzetten omdat het ‘moet’ (subsidie, beleid) | 5. Starten vanuit een echte vraag of behoefte uit de praktijk of gemeenschap |
| 6. Veel input ophalen zonder terugkoppeling | 6. Zichtbaar terugkoppelen wat met de inbreng is gedaan en waarom |
| 7. Geen aandacht voor machts- en belangenverschillen | 7. Zorgen voor een gelijkwaardige en veilige setting, met professionele begeleiding |
| 8. Losse bijeenkomsten zonder samenhang | 8. Participatie inbedden in het project en verbinden aan besluitvorming en uitvoering |
| 9. Denken dat participatie vanzelf draagvlak oplevert | 9. Bestuurlijk commitment: resultaten wegen in beleid en keuzes |
| 10. Steeds nieuwe initiatieven naast elkaar organiseren | 10. Aansluiten bij bestaande netwerken en initiatieven in wijk en dorp |
Waarom past participatie bij Mura?
Participatie mislukt vaak door slechte procesvoering en dat is juist waar Mura sterk in is. Als neutrale organisatie zonder eigen zorgaanbod kunnen inwoners, professionals en gemeenten vrijuit met ons in gesprek. Daar hebben we wel onze partners in de regio voor nodig, zoals welzijn, eerste lijn, gemeente of (belangen)verenigingen. Zij hebben rechtstreeks contact met ‘de inwoner’ en weten wie te mobiliseren. Want ook voor participatie geldt: Goede zorg maken we samen!
Vragen?
Heb je een vraag of wil je dat we met je meedenken op het gebied van de mogelijkheden voor participatie in jouw project? Neem contact op met Esmee Boerstal.
[1] Gebaseerd op basis van de acht succesfactoren (Kennisknooppunt Participatie) en Randvoorwaarden voor succesvolle Inwonerparticipatie (RIVM)