Een transformatieplan beschrijft de toekomst, maar transformatiekracht bepaalt of die toekomst werkelijkheid wordt.

Hoe geef je richting aan noodzakelijke verandering? En welk gedrag laat je zelf zien om die verandering mogelijk te maken? Die vragen stonden op 30 september centraal tijdens het programma van de Vitale Gelderse Vallei. De interactieve keynote van Michel Verheijden en de aansluitende bestuurdersworkshop van Esmee Boerstal en Eefje de Bruijne versterkten elkaar in één heldere boodschap: duurzame verandering ontstaat niet door plannen, controle of uitleg alleen, maar door gedrag dat samenwerking, experimenteren en leren mogelijk maakt.

Verandering vraagt om collectieve intelligentie

Tijdens zijn keynote liet Michel Verheijden zien dat mensen van nature goed zijn in veranderen. Creativiteit, communicatie en samenwerking maken ons adaptief. Tegelijkertijd zorgen onzekerheid en onduidelijkheid er vaak voor dat we terugvallen op automatische reflexen: afwachten, controle vasthouden of kritiek leveren op nieuwe ideeën.

Met improvisatie-oefeningen maakte hij deze reflexen voelbaar. Lange presentaties zorgen niet automatisch voor begrip, dichtgetimmerde plannen leiden niet vanzelf tot draagvlak en een snelle ‘ja, maar’ kan vernieuwing onbedoeld blokkeren. Beweging ontstaat juist wanneer mensen vragen stellen, ruimte krijgen om mee te denken en mogen experimenteren. Dat vraagt om collectieve intelligentie: de gezamenlijke kennis en ervaring benutten om stap voor stap verder te komen.

Niet wat je zegt, maar wat je doet

Waar de keynote inzicht gaf in menselijk gedrag bij verandering, richtte de bestuurdersworkshop zich op de vraag wat dit betekent voor bestuurlijk leiderschap. Vanuit Mura’s ervaring met regionale samenwerking en veranderopgaven daagden Esmee Boerstal en Eefje de Bruijne bestuurders uit zorg en sociaal domein uit om naar hun eigen handelen te kijken. Niet wat zij belangrijk vinden stond centraal, maar wat zij daadwerkelijk doen, welke keuzes en prioriteiten daarbij zichtbaar zijn en hoe anderen dat ervaren.

Transformatiekracht vraagt van bestuurders drie dingen: eigenaarschap voor de gezamenlijke gewenste uitkomst, gedrag dat beweging bij anderen creëert en de bereidheid om onderweg te leren van wat zichtbaar wordt. Daarmee verschuift de aandacht van het plan op papier naar het voorbeeldgedrag dat in de praktijk nodig is.

De spiegel

Centraal in de bijeenkomst stond de werkvorm ‘De Spiegel’. In plaats van discussie of debat werden deelnemers uitgenodigd tot persoonlijke reflectie. Vijf spiegels maakten zichtbaar waar spanning zit tussen ambitie en daadwerkelijk gedrag: tussen zorg en sociaal domein, tussen het regionale belang en dat van de eigen organisatie, tussen sturen en ruimte geven aan professionals, tussen systeemresultaten en merkbare effecten voor inwoners, en tussen zekerheid zoeken en werkelijk durven experimenteren.

Vervolgens koos iedere deelnemer de spiegel die het meest raakte. Niet om een nieuwe beleidsmaatregel te bedenken, maar om concreet gedrag te benoemen dat morgen al anders kan. Juist die zelfconfrontatie maakte zichtbaar dat echte transformatie begint bij het eigen handelen.

Een half plan is genoeg

De inzichten uit beide sessies sloten sterk op elkaar aan. Waar Michel Verheijden het belang benadrukte van werken met een ‘half plan’ in plaats van een volledig uitgewerkt plan, verkenden bestuurders hoe zij meer ruimte kunnen geven aan professionals, collega’s en samenwerkingspartners. Bijvoorbeeld door met een richtinggevend idee te komen en teams vervolgens mee te laten bouwen aan de uitvoering, of door een voorstel niet direct af te wijzen maar eerst ruimte te geven aan een experiment.

Het zijn voorbeelden van dezelfde beweging: minder sturen op zekerheid en meer vertrouwen op gezamenlijke wijsheid. Wanneer mensen zich veilig voelen om vragen te stellen, ideeën te delen en samen te leren, ontstaat de collectieve intelligentie die nodig is om complexe transformaties in zorg en welzijn verder te brengen.

De beweging begint bij bestuurders

De bijeenkomst maakte duidelijk dat de beweging in de Vitale Gelderse Vallei niet in de eerste plaats vraagt om nieuwe of betere plannen; veel plannen zijn er al. De echte opgave ligt in zichtbaar leiderschap: vertrouwen geven, nieuwsgierig blijven, ruimte bieden aan experimenten, eigenaarschap tonen en het gezamenlijke doel voor inwoners centraal houden. Een vraag stellen in plaats van uitleggen, iets loslaten in plaats van dichtregelen, samen leren in plaats van vooraf alles willen weten: het lijken kleine acties, maar ze maken het verschil tussen praten over verandering en daadwerkelijk veranderen. Juist op het snijvlak van strategie, samenwerking en gedrag helpt Mura gezamenlijke ambities te vertalen naar beweging in de praktijk. Want uiteindelijk ontstaat transformatiekracht in de keuzes die bestuurders iedere dag maken. 

Benieuwd hoe wij samen bouwen aan sterke netwerken?

Bij Mura kennen we de dynamiek van netwerken: zowel de zachte kant van vertrouwen en ontmoeting, als de harde kant van structuur en governance. We brengen mensen, perspectieven en belangen samen, met een scherp oog voor wat samenwerking in de praktijk vraagt. Je leest er hier meer over.